2. Consideracións sobre os conceitos da Celticidade antiga e a Celticidade moderna
Semántica e evolución. Da celticidade de hai dous mil anos á celticidade dos nosos tempos.

» A Celticidade de onte e a Celticidade de hoxe

» Inexactitudes e incorreccións sobre a Celticidade: Qué non é ‘Celta’?

» Breve introito historico dos Celtas como cultura: qué, cando, onde

» O nacimento da ‘Celticidade moderna’ e dos países celtas contemporáneos: qué, cando e onde

» O caso galego: resumo da ‘Celticidade moderna’ en Galicia

» O voluntarismo da Celticidade: Son celta porque quero, me peta e dame a gana. E xa está.

» A Celticidade como mito nacional galego

» A celticidade como identidade integradora e internacional

» Áreas económico-culturais nun contexto europeu: países alpinos, bálticos, escandinavos, mediterraneos, eslavos, celtas

» Márketing nacional: o cartón internacional de visita de Galicia

-

3. Galicia, un país do Mar Atlántico
A evolución histórica da sociedade, economía e cultura de Galicia, vista desde un contexto Atlántico.

» As relacións históricas na evolución dun espazo económico-cultural común

» A área cultural Atlántica durante o Neolítico: O Megalitismo Atlántico (~4500 a.C - ~1500 a.C)

» A área cultural Atlántica durante a Idade do Bronce (~1500 a.C - ~700 a.C)

» A área cultural Atlántica durante a Idade do Ferro (~700 a.C - ~50 a.C): Civilización Céltica e Celticidade Acumulada

» Breogán de Bergantiños e as migracións a Irlanda: Mitoloxía compartida no Lebor Gabala Erenn (Libro das Conquistas do Eire)

» As civilizacións celtoatlánticas e o seu espazo económico e cultural: o Mar Atlántico

» Territorio e Sociedade da área cultural celtoatlántica

» Expansión romana en Europa e invasión do Mar Atlántico

» Galicia durante a ocupación romana (~26 a.C - ~410 d.C): O mito da “Super-Romanización”

» O latín, a lingua internacional dun mundo antigo globalizado

» A caída do Imperio Romano: A área cultural celtoatlántica durante as invasións xermánicas

» O Galliciense Regnum e a Casa Real Sueva

» As migracións de británicos ao Galliciense Regnum

» Organización territorial do Galliciense Regnum: Os principados célticos e a Divisio Teodomiri

» A cristianización do Atlántico e a Igrexa Celta

» O Reino de Galicia, entre o Atlántico Escandinavo e a Hispania Árabe

» O Atlántico Normando e o Reino de Galicia

» De principados célticos a estados feudais europeus: Evolución e consolidación dos reinos atlánticos durante a Idade Media

» Gallaecia Luguense, Asturicense e Bracarense: O nacimento dos reinos de Galicia, León e PortuGal

» O Santo Patrón Santiago, os Papas de Cluny, e a Dinastía Real de Borgoña

» O Mar Atlántico na Peregrinaxe a ‘Santiago de Galicia’

» A Celticidade na Alta Idade Media: Pervivencia da celticidade no feudalismo europeu medieval

» O Reino de Galicia: unha potencia marítima do Atlántico europeu

» Decadencia dos reinos celtoatlánticos da Idade Media - Emerxencia dos grandes estados europeus da Idade Moderna

» Estratexias dinásticas, desastres militares, e caída do Reino de Galicia

» Séculos Escuros: ‘Doma y Castración’ e esfondamento económico, social e cultural

» Séculos Escuros: O Reino de Galicia nas guerras atlánticas de franceses e españois contra británicos

» De Galicia a ‘Nueva Galicia’: A vocación transatlántica e o novo mundo dos celtas nos Séculos Escuros

» O Rexurdimento dos Celtas Atlánticos

-

5. O futuro das relacións intercélticas
Cal pode ser o lugar de Galicia no futuro das relacións intercélticas?

» As relacións intercélticas do século XXI

» Cooperación política intercéltica no século XXI. O Arco Atlántico: un lobby político celtoatlántico na UE

» O Espazo Económico Atlántico: Cooperación e intercambios económicos e empresariais

» Unha industria intercéltica de reputación mundial: A industria musical Celta

» A industria audiovisual céltica: Os beneficios da cooperación sen fronteiras

» Universidades, centros de investigación, cooperación académica

» A exportación dun modelo económico enxebre: O Tigre Céltigo

» O idioma de comunicación internacional do século XXI

» Infraestruturas de Transporte para o comercio e o turismo: Autoestradas aéreas con Gran Bretaña e Irlanda

» Infraestruturas de Transporte para o comercio e o turismo: Autoestradas marítimas con Gran Bretaña e Irlanda

» Turismo Céltigo e Intercéltigo: Un produto turístico ‘enxebre’ dos países celtoatlánticos

» Intercambios sociais no século XXI: Nova arrivada histórica de emigrantes británicos a Galicia

» Os irmandamentos de vilas: Beneficios culturais, sociais e económicos

» Cando a sociedade civil toma a iniciativa: o asociacionismo

chuzame

Contidos deste capitulo:

» As relacións históricas na evolución dun espazo económico-cultural común

» A área cultural Atlántica durante o Neolítico: O Megalitismo Atlántico (~4500 a.C - ~1500 a.C)

» A área cultural Atlántica durante a Idade do Bronce (~1500 a.C - ~700 a.C)

» A área cultural Atlántica durante a Idade do Ferro (~700 a.C - ~50 a.C): Civilización Céltica e Celticidade Acumulada

» Breogán de Bergantiños e as migracións a Irlanda: Mitoloxía compartida no Lebor Gabala Erenn (Libro das Conquistas do Eire)

» As civilizacións celtoatlánticas e o seu espazo económico e cultural: o Mar Atlántico

» Territorio e Sociedade da área cultural celtoatlántica

» Expansión romana en Europa e invasión do Mar Atlántico

» Galicia durante a ocupación romana (~26 a.C - ~410 d.C): O mito da “Super-Romanización”

» O latín, a lingua internacional dun mundo antigo globalizado

» A caída do Imperio Romano: A área cultural celtoatlántica durante as invasións xermánicas

» O Galliciense Regnum e a Casa Real Sueva

» As migracións de británicos ao Galliciense Regnum

» Organización territorial do Galliciense Regnum: Os principados célticos e a Divisio Teodomiri

» A cristianización do Atlántico e a Igrexa Celta

» O Reino de Galicia, entre o Atlántico Escandinavo e a Hispania Árabe

» O Atlántico Normando e o Reino de Galicia

» De principados célticos a estados feudais europeus: Evolución e consolidación dos reinos atlánticos durante a Idade Media

» Gallaecia Luguense, Asturicense e Bracarense: O nacimento dos reinos de Galicia, León e PortuGal

» O Santo Patrón Santiago, os Papas de Cluny, e a Dinastía Real de Borgoña

» O Mar Atlántico na Peregrinaxe a ‘Santiago de Galicia’

» A Celticidade na Alta Idade Media: Pervivencia da celticidade no feudalismo europeu medieval

» O Reino de Galicia: unha potencia marítima do Atlántico europeu

» Decadencia dos reinos celtoatlánticos da Idade Media - Emerxencia dos grandes estados europeus da Idade Moderna

» Estratexias dinásticas, desastres militares, e caída do Reino de Galicia

» Séculos Escuros: ‘Doma y Castración’ e esfondamento económico, social e cultural

» Séculos Escuros: O Reino de Galicia nas guerras atlánticas de franceses e españois contra británicos

» De Galicia a ‘Nueva Galicia’: A vocación transatlántica e o novo mundo dos celtas nos Séculos Escuros

» O Rexurdimento dos Celtas Atlánticos

chuzame

A historia é unha ciencia non exacta, construida sobre unha síntese de feitos demonstrables e de conclusións interpretativas. Algúns interpretaron no pasado que calquer historia ibérica limitábase a romanos, visigodos e árabes. Unha historia na que o mediterráneo era o centro, na que todo era interpretado desde o mediterráneo. Porén, Galicia non é un país do mediterráneo, senón do atlántico, como os nosos viciños de Portugal, Gran Bretaña e Irlanda. E o atlántico ten un cadro histórico diferente que en Galicia inclui tamén a influencia histórica de celtas, suevos, escandinavos, anglo-saxóns e francos na formación do noso país. O natural é que interpretemos a nosa historia desde o atlántico, porque somos de aquí, e aquí é onde vivimos.

Existe unha historia atlántica de Galicia. Existen sete milenios de historia contada desde unha perspectiva atlántica. A perspectiva atlántica é a que explica máis correctamente o lugar que ocupa Galicia no mundo. As próximas páxinas non pretenden ser un libro de historia -falar de 7.000 anos en menos de cen páxinas obriga a supersimplificar feitos e repercusións altamente interesantes- mais o propósito deste ponto é de explicar cómo varios milenios de relacións e de evolución histórica semellante crearon unha serie de paralelismos culturais compartidos. A existencia de continuos intercambios económicos e culturais entre os paises do mar atlántico pódenos axudar a comprender moitas manifestacións da nosa cultura actual. Un breve repaso dos últimos sete milenios no atlántico pódenos axudar a comprender o por qué os galegos nos chamamos un país celta.

chuzame

O Neolítico foi un longo periodo de grandes innovacións sociais. As comunidades humanas, que antes eran itinerantes, sedentarizáronse. Desenvolveuse a agricultura, inventáronse manufacturas como a oleiría e técnicas como o traballo do sílex, naceu a gandeiría e a domesticación de animais… Os numerosos obxectos comúns deste periodo histórico encontrados por todo o arco Atlántico, desde vasos campaniformes a xeitos de enterramento funerario, nos indican que os povos que vivían no Atlántico europeu compartían mesmos comportamentos relixiosos, sociais e culturais, e que, consecuentemente, xa existían daquela as milenarias vías de comunicación marítima do oeste da Europa.

Compartimos por tanto, nas nosas fisterras atlánticas, unha civilización común que no seu tempo foi a máis evolucionada do continente europeu. Dito doutro xeito: na época da construcción dos nosos primeiros megalitos, hai xa case 7000 anos, non apareceran ainda esas tan veneradas civilizacións mediterráneas de micenos, nen fenicios, nen sumerios, e mesmo os proprios exipcios ainda haberían agardar dous milenios máis para construir as suas pirámides. O occidente europeu foi o berce dunha civilización altamente avanzada que posuía os coñecimentos técnicos necesarios para extraer, transportar e erixir verticalmente colosais pelouros de pedra que nalgúns casos pesaban até 300 toneladas; que posuía os coñecimentos matemáticos necesarios para calcular círculos, rectángulos, ángulos rectos, bisectrices, e paralelas; que posuía os coñecimentos de astronomía necesarios para establecer os catro pontos cardinais e para rexistrar os solsticios e equinocios do calendario, e que posuía os coñecimentos de navegación necesarios para viaxar polo Atlántico. En fin, desenvolveuse no occidente europeu unha civilización cunha estruturada e moderna organización social, pois empresas de envergadura como a sistemática erección de megalitos precisan tanto dun clero motivador e influinte como dun xerarca que organice manteña a disciplina nun grande número de obreiros.

E qué sabemos da finalidade última destas grandes construccións megalíticas? Pouco sabemos de certo absoluto porque aqueles nosos devandeiros non transmitían o seu coñecimento por escrito. No caso das mámoas e antas, concórdase en que foron monumentos funerarios dunha sociedade que era relixiosa dabondo como para inzar o país de milleiros de megalíticas capelas por baixo e riba da terra. No caso de pedrafitas e círculos líticos debátese que poderían ser referentes xeográficos, ou calendarios astronómicos, ou mesmo pontos de referencia dun magnetismo telúrico particular. Probablemente, uns e outros teñan a sua parte de razón, xa que unha función non exclue necesariamente a outras diferentes. Do mesmo xeito que os cristiáns usan a cruz para enterrar defuntos, ou para coroar un outeiro, ou para sinalizar unha vía de peregrinaxe, os nosos atlantes poderían igualmente ter erixido pedrafitas para guiar a alma dun defunto, ou para demarcar territorios, ou para seguir un calendario solar de estacións agrícolas.

Pesie ao pouco que sabemos hoxe destes nosos antergos constructores de megalitos atlánticos, o certo é que a sua influencia na cultura de Galicia, Irlanda, illas Británicas e Armórica foi extraordinariamente importante. Estes grandes monumentos de pedra que os nosos devanceiros erixiron hai varios milenios foron reutilizados por todas as xeracións posteriores e ainda seguen hoxe en pé. As antas e pedrafitas do Megalitismo Atlántico ficaron para sempre como parte da nosa máis típica paisaxe, dos nosos marcos e divisións de terras, e mesmo da relixiosidade e veneración de varias xeracións de fisterráns de todos os tempos, desde a Idade de Bronce até os celtas da Idade do Ferro, desde as crenzas e lendas medievais até os revivalistas New Age do século XXI, desde os cómics de Asterix de Armórica até a portada da revista Nós de Galicia, desde os discos do músico bretón Alan Stivell até a iconografía plástica da cerámica de Sargadelos. Son os megalitos a parte máis antiga da nosa paisaxe enxebre, unha paisaxe antiga que todos os fisterráns temos en común.

chuzame

A descoberta do metal foi unha invención revolucionaria que co tempo habería provocar transformacións radicais no estilo de vida e no hábitat povoacional. O bronce substituiu en moitos casos á madeira e á pedra como material de manufactura de ferramentas, obxectos de luxo e, sobre todo, armamento. O exército que contase con lanzas, frechas, machados e elmos de metal asegurábase unha crucial avantaxe militar sobre o que carecera delas.

A sedentarización e os novos avances agrícolas e gandeiros da anterior civilización megalítica favoreceran un incremento demográfico importante que continuou reproducíndose durante este seguinte periodo da Idade do Bronce. O grande aumento da povoación e o desenvolvimento desta incipiente industria militar do bronce trouxeron como consecuencia unha lóxica escalada da actividade guerreira na sociedade atlántica europea. Reflexando este novo contexto social, o hábitat dos povos atlánticos reaccionou e adaptouse a esta cultura guerreira cara o final da Idade do Bronce coa construcción dun tipo de povoados fortificados con muros e foxos, situados en outeiros con boa visibilidade e difícil acceso. Estes povoados, tan característicos de Galicia, Irlanda, illas Británicas e Armórica, son o que comunmente chamamos en galego “castro” e en inglés “hill fort”, ou forte de outeiro, un tipo de povoamento que tivo unha ocupación continua desde a época céltica até a Idade Media en todo o arco atlántico europeu.

A grande demanda social de metal de bronce abriu unha era de intensa actividade comercial e mineira no que as fisterras atlánticas xogaron un papel dominante. Por unha banda, o estaño, metal necesario para a producción do bronce, era abondante en Galicia, Gran Bretaña, e Armórica. Por outra banda, e moito máis importante, as terras fisterrás protagonizaron e beneficiaron do incremento da actividade comercial ao longo da autoestrada marítima atlántica. Durante a Idade do Bronce, os intercambios e relacións marítimas entre as terras do Atlántico europeu intensificáronse até tal extremo que moitos especialistas concordan en afirmar que neste periodo da historia existiu de feito unha coiné ou unidade cultural Atlántica. Noutras palabras, unha mesma civilización seguía a habitar as beiras deste mar Atlántico que compartimos galegos, armoricanos, británicos e irlandeses.

Así, en Galicia, illas Británicas, Armórica, e noroeste de Franza encontráronse unha serie de idénticos artefactos que nos lembran a intensidade das comunicacións marítimas atlánticas durante a Idade do Bronce: os machados de tope con duas asas achados en San Simón da Costa (Vilalba) e en Salto (Rodeiro) presentan unha decoración estriada na folla e nos lados ao estilo dos machados planos irlandeses dos tipos Ballyvaley e Derryniggin; as lanzas longas achadas en Abelenda (Coristanco) e en Oroso (Santiago) son paralelos aos achados en Lough Gur (Irlanda), Harrogate e Worth (Gran Bretaña), e tamén no norte de Franza. Cambiando os utensilios de guerra polos complementos de moda temos os exemplos de lúnulas e colares Atlánticos cun mesmo sistema de peche encontrado desde a antiga Gallaecia até Caledonia, das que destacan o colar de Cicere (Santa Comba de Cor), as lúnulas de ouro de Orbliston e Auchentaggart (Escocia), esta última decorada nun pontillado similar á diadema de Cicere; ou tamén o colar de Loughcrew (Irlanda), grabada nunha anta un milenio depois da construcción do megalito para representar a xoia coma ofrenda funeraria, ao mesmo xeito que se encontran similares representacións, sobre todo de armas, nos petroglifos galegos.

chuzame

Existían até o de agora, por tanto, varios milenios de unidade cultural entre as terras do mar Atlántico. O Atlántico era un espazo económico-cultural, unha autoestrada de comunicación rápida e sen peaxe pola que circulaban mercadorías, persoas e ideas. Co paso dos milenios, a cultura do mar Atlántico foi evoluindo devagar, sen cambios súbitos, nunha consistente continuidade cultural que perdurou da civilización do Megalitismo Atlántico á civilización do Bronce, e agora, da civilización do Bronce á civilización do Ferro. Este proceso de paseniña e armonizada evolución cultural do Atlántico que culminou coa emerxencia das culturas célticas é coñecido polo nome de Celticidade Acumulada.

A Celticidade Acumulada ou Cumulative Celticity é a explicación académica vixente hoxe en día sobre cómo e onde xurdiu a civilización céltica en Europa. No pasado, cando se empezara a estudar por primeira vez a historia antiga da civilización céltica, durante o periodo do Romantismo, pensárase que os celtas eran poderosos, altos e fortes, que construiran monumentos megalíticos, e que entraran pola Europa adiante a cabalo en invasións imparables. Coa evolución da ciencia e a aplicación de métodos modernos de investigación, fomos sabendo que os celtas non eran tan guapos, que non foran os constructores dos megalitos, e agora por fin sabemos que tampouco existiron aquelas invasións celtas así como se imaxinaron no século XIX.

Foi cara os anos 1846 e 1857 que se descobreron dous importantes achádegos arqueolóxicos xunto as vilas de Hallstatt en Austria e La Tène en Suiza. Como os achádegos en cuestión eran moi extensos e databan dos primeiros comezos da época celta, acabou deducíndose que aquel eixo franco-xermano de Hallstatt-La Tène tiña que ser o centro histórico da civilización celta, unha civilización exportada victoriosamente desde centroeuropa milenios antes de Carlomagno, Napoleón ou da Wehrmacht. En perspectiva actual, esta conclusión era o reflexo dun tempo no que centroeuropa empezaba a crer nas suas proprias ideas de “superioridade cultural”. Mais conforme a ciencia foi avanzando, menos cousas empezaron a cadrar nas teorías invasionistas centroeuropeas orixinadas tras Hallstatt-La Tène, e aquí empezaron a falar os países do Atlántico europeu. Porque, ainda que desde sempre existiron movimentos povoacionais internos na Europa, a eiva principal daquela teoría de celtas centro-europeus invadindo todo o resto do continente era que non existe no Atlántico nengunha evidencia da arribada de migracións intensas e masivas de nengunha civilización externa. O espazo cultural do mar Atlántico foi evoluindo constantemente e homoxéneamente através de milenios, sen que acontecera nengunha súbita ruptura histórica ou revolución radical que nos suxira a entrada en escena dunha cultura allea. Por tanto, se no Atlántico non houbo nengunha substitución de culturas, nengún grande transvase de povoación, nengunha grande invasión que alterase radicalmente a evolución cultural do mar Atlántico, logo, de onde sairon os celtas do oeste europeu?

Hoxe sabemos que, tan simplesmente, a civilización céltica xurdiu nos territorios de Europa occidental e Europa central como unha evolución acumulativa do periodo anterior da Idade do Bronce, que á sua vez fora unha evolución acumulativa do periodo precedente do Neolítico. Esta civilización céltica naceu a partir duns substratos culturais e relixiosos comúns, mais isto non quere dicir que tivese que ser unha civilización virtualmente unificada, localizada, centralizada e homoxénea. Era unha civilización multipolar, espallada pola Europa atlántica e central, na que obviamente diferentes territorios posuían diferentes particularismos rexionais e locais. Utilizando un exemplo contemporáneo, vemos que a milenaria civilización escandinava, que comparte unha mesma lingua, historia, relixión e modelo económico, posue grandes peculiaridades e diversidades rexionais dependendo de que estemos nos fiordos noruegueses ou na Laponia sueca, nas agrícolas terras danesas ou nas marítimas illas Faroé, na apartada illa de Islandia ou no céntrico arquipélago das illas Åland. Pois isto mesmo era aplicable ás culturas célticas, e dentro da extensión e diversidade territorial desta Europa céltica particularizábase un espazo cultural milenariamente cohesionado e comunicado que era o mar Atlántico.

Xa sabiamos que a identidade cultural común do mar Atlántico viña de moi vello. A arqueoloxía mostrounos que compartiamos mesmos megalitos, arte, armas, modas de vestir e castros desde o Neolítico até a Idade de Ferro. A mitoloxía comparada mostrounos que compartiamos mesmas prácticas relixiosas e lendas, que chegaron incluso até o día de hoxe. A lingüística mostrounos que mesmo compartiamos un substrato idiomático e toponimias comúns. Agora, a última e definitiva aportación a este conxunto de investigacións multidisciplinares viu da man dos máis modernos avanzos científicos de análise en bioloxía e xenética, que confirmaron que as povoacións do eixo Atlántico comparten tamén unha similar factura ADN. No traballo “Celtic Origins on the Atlantic Facade of Europe“, publicado en 2004 no American Journal of Human Genetics por especialistas en bioloxía, xenética e arqueoloxía das universidades de Cambridge, Leeds, e o Trinity College de Dublín, confirmouse que a composición orixinal dos povos do Atlántico é común, que esta orixe remonta polo menos a hai uns 6.000 anos, e que as povoacións modernas de países Atlánticos como Irlanda, Gales ou Galicia ten máis en común entre elas do que ten con centro-europa. A aplicación práctica deste traballo serviu para pechar definitivamente un longo debate académico, dando a razón ás investigacións modernas da arqueoloxía: a civilización celta do occidente-europeu é propria do occidente-europeu, e a civilización celta de centro-europa é propria de centro-europa. Non existiu nengunha invasión masiva de centro-europeus entrando a cabalo polo Atlántico. A civilización celtoatlántica foi un produto nacido aquí, enxebre, Made in the Atlantic.

Moi ben logo, xa é oficial que hai tempo saimos todos da mesma fábrica celtoatlántica acumulada, mais qué utilidade ten isto hoxe para as nosas sociedades cosmopolitas? Desde Escocia até Galicia, os celtas modernos somos un orgulloso exemplo de integración emigrada e imigrada, de inclusión de diversas culturas. Os celtas modernos vivimos no mundo presente, ollamos cara o futuro, e tamén gardamos moita interese no noso pasado e tradicións. Disto se trata, de poder dar resposta ás perguntas que toda comunidade humana se fai sobre as suas orixes e de poder utilizar todos os avanzos e descobertas da ciencia ao noso servizo, como fixo recentemente o famoso canal de TV pública británica BBC, que aplicou descobertas similares á producción dun exitoso documental histórico de grande difusión que actualizou os coñecimentos históricos sobre as invasións escandinavas no Atlántico norte. A utilidade da ciencia moderna para a sua aplicación en investigacións de historia foi lembrada polo doutor Daniel Bradley, responsable do traballo “Celtic Origins on the Atlantic Facade of Europe” polo Trinity College de Dublín, que afirmou que este traballo británico-irlandés sobre orixes celtas revelou estreitas afinidades con Galicia: “Todo o mundo sabe das relacións culturais existentes entre estas áreas, mais este estudo viu demonstrar que temos ainda moito máis en común“. O doutor Bradley resumiu que a principal mensaxe que o seu estudo está a transmitir é que “Temos que ver o mar como unha vía de comunicación e non como unha barreira“.

chuzame

O Lebor Gabala Erenn ou “Libro das Conquistas do Eire” é a primeira historia escrita de Irlanda, compilada por monxes irlandeses cara o século XI, que abrangue o periodo desde a creación do mundo até a Idade Media. O Lebor Gabala descrebe os cinco povos míticos que invadiron Irlanda: os Partholon, os Nemed, os Fir Bolg, os Túatha Dé Dánann, e os “Fillos de Milesius“. Todos os invasores, agás os fillos de Milesius, tiveron que escapar de Irlanda por mor de conflitos cos mouros, os primeiros habitantes do Eire. Os mouros galegos e os fomoiré irlandeses son uns seres mitolóxicos, demos e xigantes, que viven desde sempre baixo da terra que habitamos. Foi grazas a un pacto de convivencia cos mouros que os “fillos de Milesius“, os Gaels, conseguiron permanecer para sempre en Irlanda.

Segundo o Lebor Gabala, Breogán, fillo de Brath, o rei dos Milesius, construíu unha torre alta á beira do mar da cidade de Brigantia, o antigo nome da vila de Betanzos. A lenda galega conta que foi desde o alto desta torre que Ith, o fillo de Breogán, creu ver nun serán de inverno unha terra lonxana ao norte e que logo axuntou unha expedición para ir explorala. Ith morreu nesa primeira expedición, mais o seu sobriño, Mil, organizou unha segunda expedición, que foi a que conqueriu definitivamente a illa do Eire.

Chegados e asentados definitivamente en Irlanda aqueles desdendentes de Milesius, o Lebor Gabala pasa a relatar o seu povoamento, ordenación do territorio e o establecimento do governo e da lei. O Lebor conta que unha das ordenadoras do territorio en Irlanda foi Tailtiu, filla de Mar Mor, rei de Hispania, e nai adoptiva de Lug (a mesma divinidade que deu nome á nosa cidade de Lugo). Ao morrer Tailtiu, seu fillo Lug instituiu a festa do lume do Lughnasad, o nome irlandés para as mesmas festas do lume que aínda celebramos hoxe en Galicia polo solsticio de San Xoán. Outra referencia máis ao noso ilustre bergantiñán volve a aparecer máis adiante no Lebor Gabala cando se explica a orixe de Eire, o nome gaélico da illa de Irlanda:

.. E encontráronse con Eriu en Uisnech. Ela díxolles: “Sede benvidos, guerreiros. Fai moito tempo que as profecias prediceran a vosa chegada. Esta será a vosa illa para sempre dos tempos. Ao leste do mundo non hai illa mellor. Nengunha raza será máis numerosa que a vosa“… “facédeme un favor, fillos de Milesius e descendentes de Breogán”, dixo ela, “que o meu nome lle sexa dado a esta illa“.
- Lebor Gabala Erenn, O Libro das Invasións do Eire, século XI.

E así, oito séculos depois do Lebor Gabala irlandés, lembrouse na beira galega do mar Atlántico que:

“Pois onde quer, xigante,
a nosa voz pregoa
a redenzón da boa
nazón de Breogán”
- Eduardo Pondal. Queixumes dos Pinos, 1886, Hino nacional de Galicia.

chuzame

Mentres as culturas celtoatlánticas transmitían todo o seu coñecimento oralmente, os historiadores mediterráneos antigos rexistraban por escrito os seus primeiros encontros cos habitantes do Atlántico. Grazas a eles, conservamos interesantes informacións históricas que nos axudan a coñecer mellor o mundo celtoatlántico durante a Idade do Ferro.

Xa no século V a.C o historiador grego Herodotus indicou que os Keltoi se extendían desde as augas do oeste da península ibérica até as augas do río Danubio. Un século depois, o cartaxinés Himilcon navegou polo Atlántico e utilizou o termo Oestrymnis para abranguer aos territorios deste mar. Himilcon reportou que Oestrymnis era unha rexión moi povoada, rica, mineira, comercial, e os seus habitantes eran fachendosos mais bons negociantes e bons mariñeiros que navegaban en barcos de coiro pola alta mar.

Os xeógrafos romanos foron os seguintes en descobrer o mar Atlántico e os primeiros en elaborar unha completa intelixencia descriptiva sobre o seu territorio e habitantes. Referíndose a Galicia, o hispano-romano Mela detallou a costa do Promontorium Celticum, hoxe o cabo Fisterra; Estrabón localizou aos celtas ártabros na Terra de Arrós e aos celtas Nerios na Terra de Nemancos; Plinio mencionou aos celtas do Tamar galaico -existe outro Tamar na Cornualla británica- hoxe a comarca do Tambre; e Orosio descrebeu un faro altísimo onde a cidade de Brigantia, hoxe Betanzos, que servía ad speculam Brittaniae erigit, “para vixiar a Britannia”, descripción recíproca á do famoso romano Julius Caesar a propósito da Cornualla británica, da que dixo que “está ollando cara Hispania”.

Foron tamén os romanos, por primeira vez na historia, os que identificaron aos diferentes povos galaicos como unha comunidade cultural diferenciada. Dacordo cos escritos do poeta Silius Italicus, no ano 219 a.C un grupo de mercenarios Callaeci foron axudar a Haníbal no seu ataque contra a cidade hispana de Sagunto. Estes guerreiros Callaeci procedían daquela fisterra onde había un Promontorium Celticum que os romanos rebautizaron depois como Callaecia. Curiosamente, anos máis tarde os romanos chamarían ás terras escocesas co nome de Cale-Dunum (cidade dos Calecos), toponimia similar á da cidade de Cala-Dunum, situada nos territorios meridionais da Callaecia. Hoxe, o nome de “Caledonia” é utilizado como sinónimo literario de “Escocia”, e o nome de Callaecia, ben, pois terminou por evolucionar a Gallaecia desde o século I, e logo a Galicia durante os tempos da Idade Media. Ou sexa, que os modernos galegos e caledonios compartimos un nome que ten dous milenios de antiguidade. Similar historia é a dos Albións, unha treba galaico-luguense das terras do río Eo que comparte o antigo nome utilizado por escritores gregos e romanos para descreber á illa de Britannia e aos seus habitantes, e que foi retomado durante as guerras napoleónicas para referirse pexorativamente á Pérfida Albión. Albión comparte tamén a mesma raiz do actual nome gaélico de Escocia: Alba.

A distribución de toponimias semellantes en territorios diferentes do mar Atlántico é a obvia evidencia que nos lembra que as fisterras celtoatlánticas, dentro das suas particularidades rexionais e locais, compartían fortes paralelismos socioculturais acumulados desde milenios de comunicación e viciñanza nun mesmo espazo xeográfico: o Atlántico. É moi longa a lista de ríos, montes, lugares e trebas compartidas entre varios territorios do noso mar Atlántico, mais faremos un pequeno introito deste tema no capítulo de Paralelismos Culturais. En todo caso, ao falar de exemplos dun espazo cultural celtoatlántico non se pode deixar sen mencionar a famosa Brigantia, da que evolucionou o nome de Bergantiños, unha toponimia ben espallada por toda Galicia. Brig ou Brigantia é un topónimo que en céltico significa alto ou sacro, nun dobre contexto xeográfico e relixioso. No contexto sacro, Brigantia era unha deusa celta do lume, sabiduría e fertilidade, a semellanza da Minerva dos romanos. Son desdendentes da deusa Brigantia a Bergusia da Galia, a estatua da deusa Brigantia achada en Birrens, Escocia, ou as santas cristiás Bríxida de Irlanda e Bride de Escocia. Temos Brigantia en topónimos galaicos como os brigantes da Terra de Bergantiños ou de Bragança, nas terras británicas de Isurium Brigantium, ás que Ptolomeu atribuiulle nove cidades brigantinas, e tamén na costa suleste de Irlanda, onde os brigantes ocuparon as actuais comarcas ou counties de Wexford e Waterford. Desde Bergantiños para o mundo!

chuzame

Resumindo tremendamente un tema de natureza tan extensa en só un par de páxinas, debemos empezar por lembrar unha vez máis que na época céltica antiga non existía aínda unha grande unidade política ou estado unificado chamado “Galicia” ou “Irlanda”. No seu lugar había un mosaico de pequenos territorios políticos ou principados: os triburos da Nemetóbriga en Trives, os duuriam no Dubra, os celeni en Caldas, os morracium no Morrazo, etc. Cada un destes territorios políticos, principados, ou pequenos estados estaba governado polo seu príncipe e contaba cunha típica estrutura social composta por unha nobreza, unha clase relixiosa, e unha clase produtora formada por labregos e artesáns.

Estes pequenos estados ou principados célticos son o territorio político celtoatlántico antigo por excelencia: en Irlanda chámanos Túatha, en Gales chámanos Cantref, e en Galicia chamámolos Treba. Estas antigas Trebas ou territorios políticos célticos son dunha grande importancia histórica porque dun xeito ou doutro a sua existencia como espazo político e xurisdiccional acabou conservándose no tempo e chegou até os nosos días co nome de Comarca.

Sabemos que as Trebas se chamaban Trebas porque conservamos varios testemuños epigráficos e escritos, galaicos e latinos, como a mención que fixo o xeógrafo Plinio da Arrotrebae, ou da “Treba dos Arroni” no norte de Gallaecia no século I a.C. Logo, ainda coa ocupación romana, a treba seguiu manténdose como estrutura política e territorial galaica e o seu nome orixinal foise rebautizando cos nomes de Civitas, Populus e Respublica. Na Idade Media a treba pasou a chamar Terrae ou Territoria e, debido á progresiva consolidación dun Reino galaico centralizado, terminou por perder aquela antiga soberanía política e xurisdiccional pola que fora caracterizada durante todo o milenio anterior. Mais os antigos territorios das Trebas nunca desapareceron totalmente e acabaron chegando até os nosos días co coñecido nome de Comarca, conservando en moitos casos o seu orixinal nome céltico, como no caso da Terra da Limia (Limici), de Bergantiños (Brigaecini), de Arrós (Arroni), de Valdeorras (Val de Geurros), e de moitos máis outros. Por tanto, cando escoitemos falar da Comarcalización, lembremos que a comarca galega non é un invento de hoxe. A división administrativa moderna da Comunidade Autónoma de Galicia é simplesmente a devolución dunha identidade legal e territorial a microespazos políticos e económicos que levan funcionando como tal desde hai milenios, é a pervivencia no tempo dun modelo territorial noso, natural e enxebre, milenario e compartido con outros países do Atlántico.

Estes antigos territorios políticos -as Trebas de onte e as Comarcas de hoxe- marcaban as suas fronteiras ou lindes por coiras ou marcos. Coira é de feito unha palabra sobrevivente do idioma céltico falado outrora en Galicia, sinónima do cora do antigo irlandés (valado, muro de pedra) ou do cored galés (barreira), e utilizada como verbo en decoirar, acción de demarcar ou de chantar coiras. Tamén temos Coiras en numerosos topónimos de Allariz a Monfero, de Porto do Son a Piñor. Moitas destas coiras ou marcos utilizados para a división territorial galega son aquelas milenarias pedrafitas, mámoas e antas construidas polos nosos devanceiros do Megalitismo Atlántico. Efectivamente, en todo o mundo celtoatlántico os megalitos lévanse utilizando para dividir as terras desde a Idade de Ferro, durante a Idade Media, e mesmo hoxe, no século XXI. Cando o Rei Ramiro II acordou un reordenamento de terras entre Trasmiras e Cualedro no Tumbo I de Celanova do ano 950, utilizáronse antas, mámoas, pedrasfitas e castros como marcos de referencia. Un milenio máis tarde, a Xunta de Galicia reordenou as mesmas terras e volveu a utilizar os mesmos marcos. Pasaron varios milleiros de anos e ainda seguimos hoxe a utilizar os mesmos lindes e coiras para ordenar o noso territorio, as nosas parroquias e comarcas.

O territorio celtoatlántico estaba por tanto composto por mosaicos de pequenos principados ou estados soberanos. Cada un destes pequenos estados, igual que calquer país moderno, estaba integrado por un territorio e unha rede de povoamentos en vilas e aldeas. Estes povoamentos da antiga idade céltica son exactamente outro milenario e típico elemento humanizador da nosa paisaxe cultural: os castros.

Básicamente, o castro é unha vila ou aldea construida nun lugar fácilmente defendible polos seus habitantes, xeralmente en outeiros fortificados tanto na costa como no interior. Os castros, que os británicos e irlandeses chaman Hill Forts ou “fortes de outeiro“, son o hábitat por excelencia dos antigos celtas Atlánticos. Noutras palabras, os castros son aquelas antigas vilas e aldeas nas que vivían galaicos, irlandeses, británicos e armoricanos.

O castro foi a máis intelixente solución arquitectónica aplicada para responder ás necesidades de seguridade e hábitat da sociedade atlántica da época. As descobertas e aplicacións agrícolas de metais durante a Idade do Bronce e do Ferro fixeran que a povoación atlántica incrementase espectacularmente. Esta alta densidade de povoación -xa reportada polo cartaxinés Himilcon na sua visita ao Atlántico- axuntada á producción militar de armas de bronce e ferro, deron como resultado a transformación da sociedade atlántica nunha sociedade característicamente guerreira, como así foi descrita polos primeiros xeógrafos mediterráneos. O castro foi por tanto a lóxica adaptación endóxena a un tipo de sociedade guerreira que propiciou que a xente marchase a viver a lugares fortificados con muros e foxos, construidos sobre outeiros ou cantís que dificultasen ao máximo o ataque de calquer grupo armado.

Sabemos logo que o castro típico galaico, irlandés, británico e armoricano está construido no alto dun outeiro, rodeado e fortificado circularmente por unha ou varias liñas de murallas, foxos e mesmo defensas anti-cavaleiría chamados cabalos de Frisia. Sabemos que nestas antigas vilas e aldeas celtoatlánticas había un número variado de casas de planta circular, que británicos e irlandeses chaman roundhouses ou “casas redondas“. Estas vivendas estaban construidas con pedra ou pallabarro e terminadas con teito vexetal, dunha maneira parella á das nosas pallozas actuais que todavía conservamos nos Ancares. O interior destas vivendas era moi confortable, protexido das inclemencias climáticas, cun lume permanente no centro da construcción para cociña e calefacción, cuns utensilios de fogar e cerámica decorada con motivos xeométricos, cun mobiliario sinxelo feito de madeira, e cunha repartición interna en áreas para actividades comunais, comer, e durmir. Os castros máis povoados contaban con solucións de saneamento que aproveitaban a elevada pluviosidade do clima atlántico. En resumo, que as povoacións celtoatlánticas da Idade do Ferro tiñan xa daquela unha calidade de vida bastante semellante á de calquer europeu dun milleiro de anos máis tarde, durante a Idade Media.

Por suposto, igual que hoxe, naqueles tempos había unhas povoacións máis grandes e máis importantes que outras. Cada castro, grande ou pequeno, como toda vila ou aldea galega actual, tiña a sua economía baseada nunha combinación variable de gandeiría, agricultura, metais, manufactura, e de comercio do que fose abondante na zona. Algúns destes grandes castros eran verdadeiros centros económicos de intercambio comercial ou de explotación e traballo do metal. Algúns outros, como en calquer principado europeu, eran o castro capital da sua treba, a residencia do seu príncipe e dos seus soldados. Eses castros, cuxa apariencia e decoración era un constatamento do poder e riqueza do príncipe, posuen no seu interior unha edificación de maiores dimensións que o resto. Esa edificación era o equivalente da Corte real, o centro da vida social do príncipe e do seu governo sobre todos os castros e territorio da sua treba.

Os castros foron as cidades e aldeas dos antigos celtotlánticos durante máis dun milenio, desde o precéltico fin da Idade do Bronce até os comezos da Idade Media. Foi precisamente no albor da era medieval, cara o término da ocupación romana, que o mundo Atlántico empezou a voltarse máis pacífico e que consecuentemente os seus habitantes comezaron a construir vivendas, pazos e muiños fóra dos muros defensivos dos castros. Nuns casos este proceso propiciou o nacimento de vilas ou cidades modernas, noutros casos propiciou a sua reconversión en aldeas, e noutros casos propiciou o abandoo definitivo daqueles outeiros máis isolados ou menos fértiles. Calcúlase que no territorio da Gallaecia histórica pódense identificar hoxe case uns 5.000 castros, orixe e razón do hábitat disperso tan característico de Galicia. A maior parte das nosas cidades, vilas e aldeas nas que vivimos hoxe son de feito un castro que se expandeu durante o periodo medieval. De Betanzos a Porto, de Tui a Castropol, pasaron xa tres mil anos e moitos galaicos seguimos ainda a viver nun castro!

A antiga sociedade celtoatlántica que habitou dentro daqueles castros tiña unha organización social avanzada e xerarquizada dabondo como para denominala proto-feudal mesmo un milleiro de anos antes da chegada da Idade Media europea. Os celtas atlánticos tiñan os seus estados (as Trebas), un sistema de vilas e aldeas (os castros), e unha sociedade estruturada por un príncipe, unha aristocracia, unha clase labrega, e unha clase relixiosa que facía a un tempo de cregos, médicos, e mestres transmisores dos coñecimentos.

Sabemos que a célula de base da sociedade céltica, como calquer outra sociedade europea, era a familia, o grupo de parentesco imediato da parella e dos seus fillos e os seus esposos. Sabemos que a partir desta unidade básica familiar existían outras formas familiares máis amplas que abranguían até a cuarta xeración de parentes e que apareceron recoñecidas e aplicadas en contratos xurídicos desde a época celta antiga até hai poucos séculos, por exemplo, sen ir moi lonxe, nos nosos foros medievais galegos. Sabemos que existía ainda outra forma familiar superior, o “Clan”, que era o conxunto de xeracións emparentadas por unha común conexión familiar, e que é o que ainda comunmente se chama no noso rural como “ser familia”.

Sabemos que a sociedade céltica equiparaba en direitos á muller e ao home, como as sociedades modernas máis avanzadas, e que por tanto había mulleres que participaban na guerra, había raiñas ao mesmo nivel que os reis, e, por suposto, a deidade máxima céltica -a fertilidade creadora- tiña sexo feminino. A igualdade da muller e o home é unha característica cultural dos territorios celtoatlánticos que se manifestou constantemente através da nosa historia.

Sabemos que a sociedade céltica era unha sociedade fondamente relixiosa e que as suas prácticas espirituais estaban guiadas por sacerdotes ou sabios que exercían de mestes de cerimonias, de médicos, e de educadores e conselleiros reais. Estes antigos sacerdotes célticos son coñecidos popularmente co nome de druidas e a sua función práctica na sociedade non era outra que a centralización do coñecimento e da espiritualidade. Séculos máis tarde, coa chegada do Cristianismo, estes sacerdotes célticos ou druidas reconvertíronse á nova relixión sen modificar a sua posición social, resultando nun peculiar esquema de organización eclesiástica que se coñece polo nome de “Igrexa Céltica” e do que falaremos máis adiante. Sabemos tamén que a crenza base da relixiosidade céltica partía da imortalidade da alma e da sua reencarnación: préstamos ou contratos exixibles no outro mundo, transmigración da alma a outras formas vivas depois da morte (vai de morto que non vai de vivo a Santo André de Teixido), e a existencia dunha illa no alén da fisterra onde non existía sofrimento e todo era felicidade.

Porén, o mundo dos vivos seguía a ser unha sociedade guerreira que como toda comunidade humana precisaba de orde e de xustiza, e esa función de governo correspondíalle ao príncipe da treba. Case como calquer outro rei medieval europeu, o príncipe da treba posuía responsabilidades militares, xurídicas e administrativas. Mais a diferencia dos reis medievais europeus, as sociedades célticas tiñan un agudo sentido da liberdade en tanto que o príncipe podía ser posto baixo escrutinio polos habitantes ou clans da treba, e eventualmente podía ser destronado pola autoridade relixiosa. Bon príncipe era aquel que facía xustiza, protexía aos febles, facía agasallos e era xeneroso cos seus súbditos. Mal príncipe era o que descuidaba o governo, aumentaba os impostos e non facía agasallos. O governo do príncipe e as relacións entre os habitantes ou clans da treba eran revisadas periódicamente en grandes feiras festivas que na Gallaecia se chamaban Oenaco e en Irlanda se coñecen polo nome de Oenach.

Grazas aos detalles de historiadores mediterráneos e ás nosas proprias fontes atlánticas sabemos que os Oenacos eran as máis importantes feiras festivas anuais, ás que acudían e nas que se xuntaban un populoso número de asistentes procedentes de varias trebas dunha ampla rexión xeográfica. Estes eventos facían a un tempo de feira económica, de democracia política, de xuntanza relixiosa, e de festival lúdico de concursos guerreiros e carreiras de cabalos. A parte política e xurídica do Oenaco servía para resolver asuntos como o cobro de impostos, o acordo de matrimonios, ou a mediación de conflitos entre persoas ou diferentes trebas. Existía por tanto unha certa noción de supranacionalidade entre aqueles povos célticos organizados en mosaicos de pequenos estados que se axuntaban nas grandes feiras-asembleas do Oenaco. Esta incipiente noción de supranacionalidade empezaría a substituir ao característico individualismo céltico nunha nova época histórica marcada pola emerxencia dun macro-estado mediterráneo centralizado e de grande capacidade militar: Roma.

chuzame

Primeiramente, Roma lanzouse á empresa da unificación política do seu proprio berce cultural europeu-africano: o Mar Mediterráneo. Seguidamente, o seu segundo periodo de expansión concentrouse nas arelas de control doutro rico espazo económico-cultural europeu: o Mar Atlántico.

Podemos reconstruir o proceso desta expansión romana através do atlántico grazas aos antigos escritos dos historiadores de Roma. En xeral, os textos históricos romanos pecan de obvia autopropaganda e parcialidade idólatra cara os militares ou césares protagonistas do relato en cuestión -o control mediático non é un invento de hoxe- mais eses textos son de extraordinaria importancia porque son os únicos testemuños escritos que conservamos de cómo se deselvolveu a conquista romana dos territorios celtoatlánticos.

Naquel tempo, aquela Galicia do Promontorium Celticum era un dos máis coñecidos territorios de Europa, tanto por mor da sua importancia estratéxica na vía marítima comercial entre o Atlántico e o Mediterráneo como pola sua reputada riqueza en depósitos de minerais preciosos. Escrebera o xeógrafo Estrabón que “cas os Ártabros (…) a terra é rica en prata, estaño e ouro“. O historiador Justinus remarcou igualmente que a Gallaecia era un país riquísimo en cobre e chumbo, e “tamén rico en ouro e prata até o ponto de que mesmo co arado saen anacos de ouro na terra“. Sabemos que aos romanos atraíanlle as riquezas de Galicia, mais non o país e as suas xentes en si. Clima chuvioso, xentes bárbaras “non civilizadas“… demasiada adversidade para o refinado gosto mediterráneo, resumido por Estrabón en que “é moi frio por ser moi accidentado e por estar perto do mar (…) O rudo e selvaxe non se debe somente á sua vida guerreira mais tamén ao seu isolamento (…) Por riba, esta maneira de ser nalgúns deles agravouse pola aspereza dos lugares e dos montes“.

Malia ese adverso clima e bárbaras xentes que os latinos desprezaban, o ouro move montañas. Ás vezes literalmente, como proban as Medas do Bierzo e o Montefurado de Quiroga. Os exércitos de Roma terían asomado a Galicia ainda que a única riqueza desta terra fose o sal, porque a ideoloxía ecumenista romana insistía na expansión territorial para maior groria do Imperador. Mais o conquerir unha das maiores reservas de ouro do mundo coñecido érache un bon incentivo a maiores. No ano 139 a.C Quintus Servilius Caepio inaugura as primeiras escaramuzas dos romanos na Gallaecia. No 135 a.C Decimus Junius Brutus gaña a primeira grande batalla contra tribus galaicas no río Douro e grazas a esta victoria recibe en Roma o alcume de “Callaicus”. Máis campañas militares romanas contra os Galaicos organízanse no 110 a.C comandadas polo pretor Quintus Calpurnius Piso, e no 107 a.C polo pretor Quintus Servilius. Logo os Galaicos pasan ao ataque e masacran as tropas de Quintus Caepio no 103 a.C. Mais os romanos volven botar as lexións e derrotan a tribus galaicas e lusitanas no 99 a.C co pretor da Decimus Junius Silanus e repiten victoria no 97 a.C co pretor Cornelius Dolabella. O famoso xeneral e imperador romano Julius Caesar impaciéntase e decide pasar os anos 61-60 a.C de xira militar en Galicia como parte do seu tour atlántico. O choio estaba lonxe de quedar resolto e Roma decidiu intensificar as campañas militares para obter a conquista definitiva da Gallaecia: campaña de Fabius Maximus no 47-46 a.C, Lepidus no 43 a.C, Domicianus Calvisius no 38 a.C, Norbanus Flaccus no 35 a.C, Marcius Philippus no 34 a.C, Claudius Pulcher no 33 a.C, Statilius Taurus no 29 a.C, Gaius Calvisius Sabinus no 28 a.C, e Caesar Augustus do 29 ao 17 a.C. Varias xeracións de militares romanos e tanta porfía con conquerir Gallaecia que ao final houbo que deixalos gañar. Segundo os historiadores romanos Orosio e Floro, a derradeira grande batalla entre galaicos e romanos levárona as lexións de Caesar Augustus no ano 26 a.C no Monte Medulio.

Mais non toda a acción polo control do Mar Atlántico se desenvolveu únicamente na estratéxica Gallaecia. A conquista romana da Galia armoricana completouse nos anos 58-51 a.C. Ao mesmo tempo, grupos organizados de celtas bélxicos travesaban o Mar do Norte escapando dos romanos e buscando refuxio en Britannia. Mais o famoso Julius Caesar xa fixera un par de entradas en Britannia nos anos 55-54 a.C, que foron terminadas case un século depois no ano 44 d.C cunha invasión masiva de catro lexións e 20.000 soldados comandados polo governador Aulus Plautius, que derrotou aos británicos e converteu a Britannia nunha provincia romana con capital en Londinium, Londres. Tres daquelas catro lexións que protagonizaron a invasión de Britannia, a Legio II Augusta, a IX Hispana, e a XX Valeria Victrix, tamén derrotaran décadas antes aos célticos das Guerras Cántabras. A expansión romana pola Britannia adiante foi relativamente fácil nun principio e para o ano 47 d.C Roma xa chegara ás fisterras da Cornualla e de Gales, onde unha teuta chamada Silurianos terminou por causar incómoda resistencia aos exércitos de Roma. O historiador romano Tacitus escrebeu dos Silurianos que eran un povo “teimoso e valente”, e dixo que a sua apariencia física era semellante á dos hispanos e que o feito de que Britannia e Hispania se mirasen a unha á outra através do mar era a evidencia de que no pasado houbera un cruce de povoacións. Os famosos Silurianos galeses acabaron sendo subxugados no comezo dos anos 70 d.C por Gnaeus Julius Agricola, un xeneral galo-romano que tamén lle deu unha boa malleira montemeduliana aos caledonios na batalla do Mons Graupius no ano 84 d.C. Para esta época, Roma xa empezaba a mostrar signos de fatigamento militar e decidiu abandoar a conquista do norte de Caledonia, asegurando os territorios escoceses xa ocupados coa construcción de duas extraordinarias barreiras defensivas: o Muro de Hadrián e o Muro de Antonino. Estas magníficas liñas de defensa separaban e percorrían todo o sur de Escocia en duas latitudes diferentes, desde a costa oeste atlántica até a costa leste do mar do Norte e desde a ría de Clyde até a ría de Forth. Durante estes primeiros albores de extenuación militar romana, o historiador Tacitus viu lembrar que “Irlanda, que se encontra entre Britannia e Hispania, e que está situada convenientemente por mar coa Galia, podería ter sido o medio de conectar con grande beneficio ás partes máis poderosas do imperio“. Faltoulles un pouquiño de tempo histórico aos romanos para poder pechar con Irlanda a conquista daquela parte poderosa do imperio, o mar Atlántico. Moi pouquiño tempo histórico abofé, porque a descoberta no ano 1996 dun campo militar romano en Drumanagh, no norte de Dublín, demonstrou que o imperio mediterráneo xa comezara daquela a pór un pé en Irlanda.

chuzame